Dr. Rahmi Oruç Güvenç
Tasavvuf (Sufi) silsile taşıyıcısı · Orta Asya (Şamanik şifa) geleneği taşıyıcısı · müzisyen · besteci · müzik terapisti · etnomüzikolog · şair
Buraya giren herkes derin bir dinleyişe açılsın
Hayatı
Dr. Rahmi Oruç Güvenç (1948–2017), Tasavvuf (İslami Sufizm) geleneğinde bir silsile taşıyıcısı, şaman, müzisyen, besteci, etnomüzikolog, müzik terapisti ve şairdi. Oldukça üretken olan yaşam çalışmaları, Türk-Osmanlı makam geleneklerinin ve bunlarla ilişkili Orta Asya müzik kültürlerinin terapötik, spiritüel ve tarihsel boyutlarına yönelik modern ilginin yeniden canlanmasına önemli katkı sağlamıştır. En çok, kurucusu olduğu TÜMATA — Türk Musikisini Araştırma ve Tanıtma Grubu
aracılığıyla tanınmaktadır.
Tavşanlı’da (Kütahya) doğan Oruç Baba (öğrencileri tarafından sevgiyle böyle anılır), müzik yolculuğuna ergenlik döneminde başlamış—erken dönem keman eğitimine yönelmesine vesile olan, sıkça aktardığı biçimlendirici bir rüyayı anlatmasıyla tanınmıştır—ve zamanla ud, rebab, ney ve tanbur gibi birçok enstrümana yönelmiştir.İstanbul Üniversitesi’nde felsefe eğitimi almış, ardından Cerrahpaşa’da klinik psikoloji alanında doktora çalışmalarını sürdürerek müziğin bir şifa yolu olarak kullanımı ve İslam dünyasında “müzik terapisi” geleneği üzerine yoğunlaşmıştır.Güvenç, Cerrahpaşa’da Türk Musikisi Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurmuş; İstanbul’da müzik etnolojisi ve müzik terapisi alanlarında öğretim üyeliği ve bölüm yöneticiliği dâhil olmak üzere çeşitli akademik görevlerde bulunmuştur.
1970’li yılların ortalarında, repertuvar araştırmalarına, tarihî enstrümanların yeniden keşfi ve üretimine, icra kültürünün (kostüm ve süsleme gelenekleri dâhil) belgelenmesine, ayrıca müzik ve hareketin terapötik ve pedagojik uygulamalarının araştırılmasına adanmış bir kuruluş olanTÜMATA (Türk Musikisini Araştırma ve Tanıtma Grubu)’nu kurmuştur.TÜMATA ve ilgili eğitim çalışmaları aracılığıyla Türkiye ve Avrupa genelinde seminerler ve kurslar yürütmüş; geleneksel müzik enstrümanlarına ait kapsamlı koleksiyonların oluşturulması ve korunmasıyla ilişkilendirilmiştir.Uluslararası öğretim faaliyetleri; atölye çalışmaları, kongreler ve kurumsal iş birliklerini kapsamış; Fergana Üniversitesi’nden fahri profesörlük unvanı ve Arjantin Academia de las Naciones’dan bir ödül gibi çeşitli takdirlere layık görülmüştür.
OrucHoca.com’a göre, aşağıdaki yaratıcı çalışmalar Oruç Baba’ya atfedilmektedir:Türk Musikisi ve Türk Tedavi Musikisi Tarihi (Kitap)Musikimizin Perde Arkası (13 bölümlük televizyon programı)Allah’ın Sevdikleri – Hz. Mevlana (Kitap. İngilizce ve Almancaya çevrilmiştir)Hey Yolcu / Hey Reisender (Kitap. Seminer notlarından eşi Andrea Azize Güvenç tarafından hazırlanmıştır. Almanca)Türk Makam Musikisi ile Terapi CD’leri (Müzik CD’leri)Türk Kültüründe Müzik Terapisinde Kullanılan Enstrümanlar (Kitap. Kızı E.B. Kanikey Güvenç Akçay ile birlikte hazırlanmıştır)NOT: “Terapi CD’leri” daha sonra tüm büyük müzik platformlarında dijital dinleme için yayımlanmıştır. Diğer materyallerin temin edilebileceği kaynaklar bilinmemektedir.
Oruç Baba’nın çalışmaları Tasavvuf (İslami Sufizm) bağlamı içinde şekillenmiştir. Doğrudan öğrencileri onu bir İnsan-ı Kâmil (kemale ermiş insan) olarak hatırlar ve yâd eder.Kaynaklar, onun Tasavvuf’un altı farklı tarikat yolunda irşad ve öğretim yetkisine sahip olduğunu; zikir ve sema gibi geleneksel tasavvufi uygulamaları özellikle 20. yüzyılın sonlarında Avrupa’da eğitim ortamlarına taşıdığını belirtmektedir.Öğrencileri ayrıca, Orta Asya şamanik geleneğinde bir silsile taşıyıcısı oluşunu da vurgular. Bu nadir onur, onun özgün yetilerini tanıyan bir baksı (Orta Asya şamanı) ile doğrudan temas yoluyla kendisine intikal etmiştir.5 Temmuz 2017 tarihinde İstanbul’da vefat etmiştir.Rahmetullahi aleyh
Nur içinde yatsın
ESERİ
TÜRK MÜZİK TERAPİSİNE GENEL BAKIŞDr. Rahmi Oruç Güvenç, Anadolu’nun ve daha geniş İslam dünyasının klasik müzik sistemlerine dayanan geleneksel bir disiplin olan Turkish Music Therapy
’nin çağdaş aktarımını yeniden canlandırması ve şekillendirmesiyle yaygın biçimde anılmaktadır.Bu yaklaşım, köklerinin daha geniş Orta Asya coğrafyasına ve göçebe halklar ile imparatorlukların şifa geleneklerine uzandığını vurgulamak amacıyla kimi zaman Horasan Müzik Terapisi veya Kadim Doğu Müzik Terapisi olarak da adlandırılmaktadır.Bu gelenekler içinde müzik, hareket ve dinleme; insanın şifalanması, dengelenmesi ve eğitimi için temel yollar olarak görülmüştür. Bu uygulamalar, hastaneler (darüşşifa), Sufi dergâhları (tekke) ve saray çevreleri gibi tıbbi, spiritüel ve pedagojik mekânlarda hayata geçirilmiştir.Oruç Baba tarafından aktarıldığı şekliyle Türk Müzik Terapisi’nin temelleri, makam sistemine dayanır: bu sistemde melodi, ritim ve seyir; kendilerine özgü niteliksel ve duygusal özellikler taşıyan unsurlar olarak anlaşılır.Ortaçağ tıp ve felsefe kaynakları, belirli makamlardan mizaca, günün saatine, duygusal duruma ve fizyolojik dengeye göre yararlanıldığını; icradan ziyade dikkatli ve bilinçli dinlemenin temel bir etkileşim biçimi olarak öne çıktığını aktarır.
MAKAM, RİTİM VE İNSAN DOĞASITürk Müzik Terapisi’nin merkezinde, sesin insanın sinir sistemi ve ruhsal dünyasıyla doğrudan etkileşim içinde olduğu anlayışı yer alır. Her makam, yalnızca dizisiyle değil; melodik seyri, duygusal rengi ve zaman içindeki ilişkisel hareketiyle de tanımlanır.Bu nitelikler geleneksel olarak aşağıdaki unsurlarla ilişkili biçimde gözlemlenmiştir:duygusal ve psikolojik durumlar,
sirkadiyen ritimler ve mevsimsel döngüler,
bedensel yapı ve mizaç,
huzursuzluk, keder, durgunluk veya dengesizlik hâlleri.Ritim (usûl) ve bazı uygulamalarda ölçülü hareket ya da basit yürüme düzenleri, melodik çalışmaya eşlik ederek dengeyi, topraklanmayı ve bedensel farkındalığı destekler.Tarihsel olarak icradan ziyade dinleme temel kabul edilmiştir. Dinleyici pasif bir alıcı değil; uyumlanma ve düzenlenme sürecine aktif olarak katılan bir özne olarak görülür.
SÜREKLİLİK VE MODERN YENİDEN CANLANIŞTıbbın ve müzik eğitiminin modernleşmesiyle birlikte bu uygulamaların birçoğu zamanla zayıflamış ya da parçalanmış olsa da, yirminci yüzyılda tarihsel kaynakların, enstrümanların ve sesin terapötik kullanımlarının yeniden keşfine yönelik hem akademik hem de pratik bir ilgi yeniden doğmuştur.Güvenç tarafından aktarıldığı şekliyle çağdaş Türk Müzik Terapisi şu kaynaklardan beslenir:tarihsel tıp metinleri ve musiki risaleleri,
yaşayan makam icra gelenekleri,
etnomüzikolojik araştırmalar ve
klinik gözlem ile uygulamalı pratik.Bu yaklaşım, modern biyomedikal anlamda standartlaştırılmış ya da protokole dayalı bir terapi değildir; aksine varlık, süreklilik ve özenli aktarımı merkeze alan, ilişkiye dayalı ve dinleme odaklı bir disiplindir.
YÖNELİM VE UYGULAMA ETİĞİTürk Müzik Terapisi, kitlesel uygulama ya da hızlı müdahale amacıyla tasarlanmamıştır. Geleneksel olarak şu unsurları gerektirir:uzun süreli dinleme ve çıraklık,
kültürel ve spiritüel bağlama duyarlılık,
etkililik iddialarında ölçülülük ve
silsileye, sınırlara ve aktarıma saygı.Bu yaklaşımın yönelimi; dengeyi desteklemeye, dikkati geliştirmeye ve ses ile beden, iç ve dış ritim, bireysel deneyim ile miras alınmış gelenek arasındaki ilişkiyi yeniden kurmaya yöneliktir.
MAKAMLARIN TERAPÖTİK KULLANIMI
Oruç Baba tarafından Voices: A World Forum for Music Therapy dergisinde yayımlanan bir makaleye göre, onun müzik terapisi yöntemi belirli makamları gözlemlenmiş terapötik etkilerle ilişkilendirir. Bunlar arasında aşağıdakiler yer alır:Nihavend: Genel bir rahatlama ve huzur hissi verir. Karın bölgesi için faydalıdır. Kan basıncını ve dolaşımı düzenler. Kasları gevşetir. Öğle saatlerinde daha etkilidir. Pentatonik niteliği, güven ve kararlılık duygularını destekler.Rast: Baş ve gözler için faydalıdır; felç durumlarını destekler. Sevinç, hoşnutluk ve rahatlık hissi uyandırır. Burcu: Koç. Şafak vakti ve gece yarısında daha etkilidir.Rehavi: Sonsuzluk ve süreklilik duyguları ile genel bir rahatlama hissi uyandırır. Baş ve gözler için faydalıdır. Burcu: Terazi. Şafak vaktinde daha etkilidir.Hüseyni: Karaciğer, kalp ve mide gibi iç organlar için faydalıdır. Sıtma hastalığına karşı direnci artırır. Huzur, sükûnet ve rahatlama hissi uyandırır. Burcu: Akrep.Hicaz: Ürogenital sistem ve böbrekler için faydalıdır. Tevazu duygusunu destekler. Burcu: Yay.Acemasiran: Yaratıcılığı ve sonsuzluk hissini destekler. Doğumu kolaylaştırır ve ağrıları hafifletir.Uşşak: Gut hastalığı ve genel olarak ayaklar için faydalıdır. Uyku ve gülme hâlini destekler. Burcu: Balık. Alacakaranlıkta daha etkilidir.Segâh: Kalbi güçlendirir ve beyin için faydalıdır. Cesaret ve rahatlama hissi uyandırır.Saba: Dini duyguları, cesareti ve gücü destekler; aynı zamanda rahatlamaya yardımcı olur. Şafak vaktinde daha etkilidir.Buselik: Genel bir rahatlama hissi uyandırır. Karın bölgesi ve kaslar için faydalıdır. Kan basıncını ve dolaşımı düzenler.Isfahan: Olumsuz düşünceleri giderir; zihni berraklaştırır ve zekâyı artırır. Jinekolojik rahatsızlıklarda faydalıdır. Hareketliliği ve özgüveni artırır. Burcu: İkizler.Neva: Olumsuz düşünceleri giderir. Bel ve kalça ağrıları ile jinekolojik rahatsızlıklarda faydalıdır. Tat alma duyusunu geri kazandırır; ferahlık ve mutluluk hissi uyandırır. Burcu: Kova.Irak: Özellikle esmer tenli kişiler üzerinde etkilidir. Sabah ortasında daha etkilidir. Öğrenme, anlama ve yoğunlaşmayı destekler. İnatçı ya da kaba mizaçlar için faydalıdır. Korku ve huzursuzluğu giderir. Burcu: Boğa.Büzürk: Kaygı ve korkuyu azaltır. Zihni berraklaştırır ve düşünceyi yönlendirir. Ateşe karşı faydalıdır. Burcu: Aslan / Grup: Ateş.Zirefkend: Sırt, kas ve akut karın ağrılarında faydalıdır. Gece yarısından sonra daha etkilidir. Burcu: Yengeç / Grup: Su.Zengüle: Beyin ve kalp için faydalıdır; mide ve karaciğer fonksiyonlarını destekler. Kalça eklemleri ve bacakların iç kısmı ile ilişkilidir. Burcu: Başak–Terazi / Grup: Toprak.
YÖNTEMİN DİĞER TEMEL ÖZELLİKLERİArketipsel hareketler: Kollar, omuzlar ve başı kapsayan, terapiye hazırlık niteliği taşıyan hareketler.İmge müziği: Görselleştirme ve imgesel tepkiyi harekete geçirerek şifa sürecini destekler.Baksı dansı: Altay Dağları kökenli, doğaçlamaya dayalı kadim bir terapötik dans.Pentatonik melodiler: Özgüven ve kararlılık duygularını destekler.Sema / Semah: Dervişlerin sema geleneği dâhil olmak üzere, Sema ve Semah uygulamalarından alınmış örnekler.
TÜRK MÜZİK TERAPİSİNDE KULLANILAN ENSTRÜMANLAROruç Baba’nın yazılarına göre Türk Müzik Terapisi, Anadolu ve Orta Asya kökenli çok çeşitli geleneksel enstrümanlardan yararlanır. Bu enstrümanlar yalnızca icra amacıyla değil; terapötik dinleme bağlamında taşıdıkları tonal, titreşimsel ve ilişkisel nitelikler nedeniyle seçilmiştir.Bu gelenekte Orta Asya enstrümanlarının belirgin biçimde yer alması, daha sonraki saray ve kurumsal (büyük ölçüde Osmanlı) biçimlerden önceye uzanan, göçebe ve şamanik şifa pratiklerinin kökenlerini yansıtır; icra ve gösteriden ziyade dinleme, titreşim ve düzenlemeyi merkeze alır.- - -Telli enstrümanlar (mızraplı ve yaylı)Rebab: Balık derisiyle kaplı hindistancevizi gövdeli, at kuyruğu kılından tellere sahip yaylı bir çalgı; Orta Asya kökenlidir.Ud / Kopuz: Mızrapla çalınan, kısa saplı ve geniş gövdeli bir lavta; Orta Asya kökenlidir.Tanbur: Mızrapla çalınan, uzun saplı, yedi telli bir çalgı.Saz / Bağlama / Cura: Anadolu halk müziğinin merkezinde yer alan, uzun saplı telli çalgılar.Dombra / Dutar: Kazak ve Kırgız baksı şamanlarıyla ilişkilendirilen, iki telli mızraplı bir çalgı.Kılkopuz: At kılı telleri olan, Orta Asya şamanları tarafından kullanılan yaylı bir çalgı.Rubab (Kockarca): Deri kaplı ahşap gövdeli, uzun saplı; Özbek ve Tacik geleneklerinde kullanılan bir lavta türü.Tartar: Dut ağacından yapılan, deri kaplı, uzun saplı Azerbaycan kökenli bir çalgı.Abak Kemane / Gicek: Kabak gövdeli ve dut ağacından saplı, yayla çalınan bir çalgı.Morin Khuur: Sapının üst kısmında at başı oyma figürü bulunan, at kılından tellere sahip Moğol kökenli yaylı bir çalgı.- - -Arp ve kanun türü çalgılarCeng: Tarihsel olarak Mevlevi musikisinde kullanılmış, 14–24 telli Orta Asya kökenli bir arp.Kanun: Dizler üzerinde tutularak mızrapla çalınan, yaklaşık 75 telli bir çalgı.Cetigen / Yatugan: Yakutistan ve Kazakistan kökenli, 17–20 telli, kucakta çalınan bir tür zither.- - -Nefesli enstrümanlarNey: Kamıştan yapılan, Sufi musiki geleneklerinin merkezinde yer alan bir üflemeli çalgı.Balaban / Mey: Anadolu ve Orta Asya’da görülen, çift kamışlı ahşap bir nefesli çalgı.Miskal: Kamış boruların yan yana bağlanmasıyla oluşturulan Orta Asya kökenli bir pan flüt.Sıbızgı: Dişler arasına yerleştirilerek çalınan, Kazak kökenli ahşap bir flüt.Koray: İdil-Ural bölgesine özgü, dar kamıştan yapılan bir nefesli çalgı.Özbek Nayı / Türkmen Kavalı: Bölgesel ahşap nefesli çalgılar.Nefir: Dağ keçisi boynuzundan yapılan bir nefesli çalgı.- - -Vurmalı ve ritmik enstrümanlarMazhar (Bendir): Ahşap kasnak üzerine deri gerilerek yapılan, parmaklarla çalınan bir çerçeve davul.Kudüm: Zahme adı verilen çubuklarla çalınan, deri kaplı iki küçük toprak davul.Halile: Ritmik eşlik için kullanılan küçük ziller.- - -Titreşimsel enstrümanlarGubuz / Sangobiz: Nefes ve titreşim yoluyla ses üreten, metalden yapılmış bir ağız kopuzu.- - -Bu enstrümanlar, tarihsel olarak terapötik dinleme, düzenleme ve uyumlanma süreçlerinin; belirli makamlar, ritimler ve dikkat biçimleriyle birlikte araştırıldığı bir ses dağarcığını oluşturur.
KAYNAKLAR
AŞAĞIDA İLK KAYNAKLAR YER ALMAKTADIR; DEVAMI EKLENECEKTİRBaba, öğretimlerini ağırlıklı olarak Türkçe vermiş ve sıklıkla Almancaya, kimi zaman da İspanyolcaya çevrilmiştir. Ancak, çalışmalarına dair İngilizce kaynaklar günümüzde oldukça sınırlıdır. Aşağıda yer alan kaynaklar (çoğu İngilizce olmak üzere), Baba’yı yakından tanıyan ya da yaklaşımlarını inceleyen kişiler tarafından sunulan farklı bakış açılarını paylaşmaktadır.Seçili sözlü öğretilerin İngilizceye çevirisi hâlen devam etmektedir.Lütfen dikkat ediniz: Burada sunulan kaynaklar tamamen kamusal bir hizmet amacıyla paylaşılmaktadır. Yer verilmeleri, ilgili kişi ya da kuruluşlarla herhangi bir onay, bağ veya resmî ilişki iddiası anlamına gelmez.
Silsile Taşıyıcıları ve İlişkili Kuruluşlarla Bağlantı Kurun
Andrea Azize Güvenç — Baba’nın eşi, topluluk önderi ve müzik terapisti
BABA VE SİLSİLE HAKKINDA KİTAPLAR OKUYUN
Asst. Prof. Dr. Rahmi Oruç Güvenç: The eternal sheikh
Turkish Music Therapy: Textbook for a holistic medical approach
From Shamanism to Sufism: Women, Islam and Culture in Central Asia
BABA’NIN “SOHBETLER” PODCAST’İNİ DİNLEYİN
BABA’YI YOUTUBE’DA İZLEYİN
Duke Üniversitesi’nde Oruç Baba
Meleklerin Sesi – Sound of Angels (Belgesel)
TÜMATA - Tasavvuf Musikisi (Nihavend, Hüseyni, Uşşak Makamları
BABA’NIN TERAPÖTİK MÜZİĞİNİ DİNLEYİN
BABA VE MÜZİK TERAPİSİ HAKKINDA MAKALELERİ OKUYUNNot: Aşağıdaki makaleler İngilizce kaynaklardan derlenmiştir. Oruç Baba’nın çalışmalarıyla ilgili Türkçe kaynakların kapsamlı bir derlemesi henüz bu sayfaya dâhil edilmemiştir. Güvenilir Türkçe kaynak önerileri memnuniyetle karşılanır.
A View of TÜMATA by Rahmi Oruç Güvenç
Shamanic Traditions: Oruç Güvenç and the healing power of music
Orüç Güvenç’s Music Is the Closest I’ve Come to the Sound of Heaven
Bridge Builder Rahmi Oruç Güvenç
Transfer Processes Within Sufi Rituals: An example from Istanbul
Techniques of Transformation: Subtle material bodies in dhikr and other (breathing) practices
Sound Healing with the Five Elements
The Four Sources of Ancient Oriental Music & Movement Therapy
Honoring Oruç Güvenç's contributions to Turkish classical music
Rivers of One: Traditional sufi healing music (with Oruç Güvenç and TÜMATA
The Music Man: TÜMATA and Turkish Music Therapy
Healing Knowledge of the Orient
A Late-Night Sufi Music Lesson from Istanbul with Orüç Güvenç
Chanting Ṣalawāt as a Form of Self-Cultivation
Music Therapy — A Holistic Model
KAYNAKLAR VE TEŞEKKÜRLER HAKKINDA BİR NOTBurada sunulan materyal ve kaynaklar, tamamı kamusal olarak erişilebilir ya da arşiv niteliğindeki çeşitli kaynaklardan derlenmiştir; bunların hiçbiri bu siteyi şahsen onaylamış değildir.Bu site, Dr. Rahmi Oruç Güvenç’in çalışmalarını ve öğretilerini diller ve kuşaklar boyunca koruyan, aktaran ve erişilebilir kılan dünyanın dört bir yanındaki öğretmenlere, öğrencilere, çevirmenlere, kurumlara ve dinleyicilere duyulan minnetle var olmuştur.
Ailesine ve özellikle eşi Andrea Azize Güvenç’e, mirasına gösterdiği süreklilik arz eden özveri için özel teşekkür ve takdir sunulmaktadır.
Bu site; saygı, süreklilik ve özenli dinleme ruhuyla sunulmaktadır.